“Jij moet lopen; boeddha’s wijzen alleen maar de weg.”
Dhammapada 276

Boeddha wist dat mensen voor zichzelf konden denken, het leven zelf konden ervaren en vervolgens konden onderzoeken wat die ervaringen hen te vertellen hadden. Hij moedigde mensen niet aan om hem blindelings te volgen of alles wat hij zei als waarheid aan te nemen. Integendeel. Ook zijn eigen woorden moesten worden onderzocht en getoetst aan de werkelijkheid van je eigen leven. Dat is misschien wel een van de meest interessante kanten van zijn leer: uiteindelijk moet je het zelf doen.

We zijn vaak geneigd om iemand te zoeken die ons kan vertellen hoe het moet. Een leraar, een goeroe, een coach, of iemand die het allemaal al lijkt te begrijpen. We hopen dat die persoon ons het juiste inzicht kan geven, ons de goede richting op kan sturen en misschien zelfs een paar stappen voor ons kan zetten. En natuurlijk kunnen zulke mensen ontzettend waardevol zijn. Ze kunnen je iets laten zien wat je zelf nog niet zag, je waarschuwen wanneer je de verkeerde kant op gaat en je aanmoedigen wanneer het even tegenzit. Maar wat ze niet kunnen, is de weg voor jou lopen.

Dat geldt misschien nog wel sterker wanneer het gaat over persoonlijke groei, spiritualiteit of succes. Niemand kan je een boek geven dat je vervolgens vanzelf verlicht maakt. Niemand kan een seminar volgen in jouw plaats en daarmee jouw leven veranderen. Er bestaat geen kant en klaar recept voor nirvana (verlichting), net zo min als er een kant en klaar recept voor een succesvol of betekenisvol leven bestaat. Je kunt kennis aangereikt krijgen, maar je zult haar zelf moeten onderzoeken. Je kunt een richting krijgen, maar je zult zelf de stappen moeten zetten. Je kunt leren van de ervaring van een ander, maar uiteindelijk is het jouw leven waarin die kennis betekenis moet krijgen.

Daarom is blind vertrouwen in een leraar ook zo gevaarlijk. Op het moment dat iemand beweert dat alleen hij de waarheid kent en dat jij hem simpelweg hoeft te volgen, zou er juist een lampje moeten gaan branden. Een goede leraar maakt je niet afhankelijk van hem. Hij probeert je juist steeds zelfstandiger te maken. Als iemand je belooft dat hij jou naar verlichting, geluk of succes kan brengen zonder dat jij zelf het werk hoeft te doen, dan is de kans groot dat hij vooral bezig is zichzelf belangrijk te maken.

Lao Tzu, de legendarische schrijver van de Tao Te Ching, raakte iets soortgelijks aan toen hij schreef over de meester die niet voortdurend vertelt wat anderen moeten doen, maar het zelf voordoet. Wanneer het werk uiteindelijk gedaan is, kijken de mensen om zich heen en zeggen ze eigenlijk: we hebben het zelf gedaan. Lao Tzu was geen boeddhist, maar het verschil tussen zijn gedachtegoed en dat van Boeddha is op dit punt misschien minder groot dan je zou denken. Beiden lijken te begrijpen dat woorden uiteindelijk maar woorden zijn. Je kunt iemand honderd keer vertellen hoe hij moet leven, maar op een bepaald moment zal hij zelf moeten opstaan en het leven daadwerkelijk moeten leven.

Er zijn dan ook vele leraren en vele methodes. De een vindt zijn weg in meditatie, de ander in filosofie, een derde misschien in het dagelijks leven, in werk, relaties of simpelweg in het leren omgaan met wat er op zijn pad komt. Misschien is er helemaal niet één juiste route. Er zijn verschillende wegen die ons allemaal op hun eigen manier iets laten zien.

En juist daarom denk ik dat we spirituele leraren soms verkeerd begrijpen. We denken dat zij er zijn om antwoorden te geven op de grote vragen van het leven. Wat is geluk? Wat is de zin van het leven? Hoe moeten we omgaan met lijden? Wat is verlichting? Maar misschien is de taak van een echte leraar niet om die vragen voor ons te beantwoorden. Misschien is zijn taak juist om ons zover te brengen dat we zelf leren kijken.

Hij wijst. Hij waarschuwt. Hij behoedt. Hij moedigt aan wanneer dat nodig is. En daarna laat hij je gaan.

Want uiteindelijk kan niemand anders jouw ervaringen hebben, jouw keuzes maken of jouw leven leven. Je kunt luisteren naar de wijsheid van anderen, je kunt je laten inspireren en je kunt dankbaar zijn voor mensen die je onderweg iets hebben geleerd. Maar daarna begint het echte werk pas.

De weg ligt voor je.
De leraar kan hem aanwijzen.
Maar jij moet lopen.
Ik wens iedereen een fijne dag,

Liefs Lusado